KÖK BOYA

Kök Boya eski zamanlardan beri; kumaş, halı, kilim ve diğer dokuma-tekstil ürünlerini, ahşap malzemeleri, mürekkepler, kâğıtlar, resim-sanat boyaları vs boyamak için bitkilerin bazı kısımları ile bir takım maddeleri bir araya getirerek elde edilen boyadır.

Bitkilerin türüne kök, yaprak, dal, gövde, çiçeklerinden elde edilmektedir. Kazan içerisinde kaynamakta olan suyun içine öğütülmüş bitki atılır ve kaynatılır. Bitkinin kaynatılmasıyla birlikte bitki özünü, içerisinde kaynadığı suya bırakır. Buradan kökboyası elde edilmiş olur. 

Öğütülen kök boya bitkisi artık kaynamaya ve özünü, kaynadığı suya bırakmaya hazırdır. Bu bitkiyi kaynatıp rengini salması için kazanlar hazırlanır. Elde edilmek istenen renk için kullanılan bitkiler biri diğerinden değişiktir. Osmanlı zamanında ülkemiz dünyanın kök boya ihtiyacının üçte ikisini üretiyordu ve bu boyalar dünyanın en kaliteli boyaları olarak ün yapmıştı. Sonraki dönemlerde kök boyanın yaygın kullanımı maalesef gittikçe azalmış, unutulmaya yüz tutmuş kültürel miraslarımıza katılmıştır.

Yine tekrarlayacağım, Geleneksel sanatlarımızın bir başka ifade ile unutulmaya yüz tutmuş somut olmayan kültürel miraslarımızın yaşatılması, sürdürülebilmesinin tek yolunun günlük hayatta kullanılabilir olması ile mümkün olacağı inancıyla kök boya çalışmalarımı yapıyorum.

2018 yılında, lise arkadaşlarımın yerel kalkınmayı desteklemek için kurdukları kadın kooperatifinde, yapağıdan iplik üretme projesinde elde edilen yün ipliklerin kök boya ile boyanması bölümüne destek olmak için ekibe katılmıştım. Bu işlem için Milas’ın dağ köylerinde geleneksel yöntemler ile yapılan kök boyamayı araştırıp, uygulamasını denerken, kumaşta da denemeliyim diyerek yola çıktım. Bu keyifli yolculuk beni, doğal malzeme ile üretim yapmaya teşvik etti. Ebru sevgisi kök boya ile paylaşılır oldu. Yine kültürel mirasımızın yaşatılması gerektiği inancı ile kök boya ve yanı sıra, doğadan topladığım yapraklar ile oluşturduğum özgün desenleri, günlük hayatımızdaki hemen her materyal ile uygulamaya devam etmeye başladım. Doğanın cömert olduğu yerlerden biri olan Urla’da yaşadığım için de bu alanda şanslı olduğuma inanıyorum.

Benim uygulamalarım, ihtiyaç olan pek çok yerde kullanılmakla birlikte, seri üretim şekline dönüşmesi mümkün olamadığı için ticari bir emtia olamıyor.  Her üretimin biricikliği ile her biri farklı, kendine has üretim haline dönüşüyor. Özgünlük üzerine kurulu bir tasarım anlayışı ile üretmeye devam ediyorum.